با توجه به لزوم تحقیق روند رویش و تکامل طبیعی توده های جنگلی مدیریت نشده و ایجاد الگوی مدیریتی مناسب و همگام با طبیعت به منظور دخالت در توده های جنگلی مشابه، در این پژوهش برخی از مشخصه های یک توده طبیعی فاقد دخالت پرورشی، طی دو مرحله آماربرداری به فاصله هشت سال در جنگل خیرود کنار به روش آماربرداری صد در صد بررسی شد. نتایج بررسی نشان داد که در طول دوره، 9.7 درصد از درختان افتاده، 6.5 درصد از درختان خشک شده، 2.6 درصد از درختان توده خمیده و تاج 1.6 درصد از درختان توده شکسته شده است که بیشتر این درختان در طبقات قطری پایین (10 و 20 سانتی متری) پراکنش دارند. بررسی های ضریب قد کشیدگی درختان در ابتدای دوره حاکی از احتمال بادافتادگی آن ها در آینده بود. نتایج نشان داد در توده مورد بررسی باگذشت زمان و افزایش ارتفاع درختان، ارتفاع تاج نسبت به ارتفاع تنه افزایش بیشتری پیدا می کند. همچنین در طول زمان در اثر افزایش قطر برابر سینه درختان، افزایش ارتفاع تنه بدون شاخه نسبت به افزایش ارتفاع تنه با شاخه محسوس تر است. تعداد درختان افتاده و خشک شده در توده و جایگاه این درختان در طبقات قطری، نشان دهنده حرکت ساختار توده از همسالی به سمت ناهمسالی است. نتایج، نیاز چنین توده هایی را به برنامه ریزی و دخالت های پرورشی مانند تنک کردن، به منظور جلوگیری از کاهش ارزش موجودی توده نشان داد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

بررسی و تشخیص فرایندهای طبیعی در اکوسیستم های جنگلی از قبیل توالی و وجود روشنه ها، امروزه در مدیریت جنگل جزء اهداف به روز شده است. به منظور بررسی زادآوری گونه های درختی در رابطه با اندازه و شکل روشنه ها و همچنین شیب و جهت آنها در روی زمین، تحقیقی در جوامع راشستان موجود در بخش گرازبُن از جنگل آموزشی و پژوهشی دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران انجام شد. با جنگل گردشی، سه قطعه نمونه 25 هکتاری مربعی شکل در داخل پارسل های 317، 318 و 319 انتخاب گردید و با گردش در داخل هر یک از قطعات 25 هکتاری، روشنه ها شناسایی شدند. سپس در داخل هر روشنه با روش آماربرداری صددرصد، نوع گونه های زادآوری شده یادداشت گردیدند. این بررسی نشان داد که گونه های راش، پلت، ممرز و ملج در همه روشنه ها حضور داشته، ولی از لحاظ آماری تفاوت معنی داری بین فراوانی نوع گونه ها با اندازه مساحت روشنه ها یافت نشد. بیشترین فراوانی گونه ها نیز در اشکال بیضوی روشنه ها مشاهده شدند. با بدست آوردن شیب و جهت هر یک از روشنه ها و تقسیم بندی شیب آنها به چهار طبقه شیب مختلف این نتیجه بدست آمد که در طبقه شیبی 11 تا 20 درصد، تعداد زادآوری راش و پلت نسبت به سایر طبقات بیشتر می باشد. همچنین در روشنه هایی با جهت جنوب غربی گونه های راش، پلت، ممرز و ملج نسبت به سایر جهات استقرار روشنه ها دارای فراوانی بیشتری بودند. با بررسی تعداد کل گونه های مستقر شده در داخل روشنه ها با توجه به شکل زمین، این نتیجه حاصل شد که گونه راش در روی دامنه استقرار بهتری نسبت به سایر گونه ها داشته و سپس پلت و ممرز بهترین استقرار را نشان دادند.

آگاهی از وضعیت ساختار توده طبیعی و شناخت روند تکاملی اکوسیستم که دارای توانایی خود تولیدی است، قبل از هر گونه برنامه ریزی برای برداشت اصولی در توده، امری ضروری بوده و می تواند به عنوان یک الگوی مناسب برای انتخاب روش های صحیح جنگلشناسی در نظر گرفته شود. در این بررسی به منظور شناخت وضعیت ساختار توده و در پی آن روند تکاملی، در بخش گرازبن از جنگل خیرودکنار - نوشهر، تعداد ده قطعه نمونه یک هکتاری (به ابعاد 100×100 متر) به صورت انتخابی مشخص گردید و مشخصه هایی چون قطر برابر سینه، ارتفاع کامل کلیه درختان، قطر و ارتفاع تاج در نواری به ابعاد 100×100 در داخل هر قطعه نمونه مورد اندازه گیری قرار گرفت. نتایج حاصل از این مطالعه نشان داد که گونه راش به عنوان گونه غالب به لحاظ پراکنش تعداد در طبقات ارتفاعی بوده و با توجه به دیرزیستی طولانی آن و نیز عدم پیوستگی تاج پوشش درختان و وجود فضای باز در تصویر ساختار عمودی و افقی و کوهان دار بودن نمودار پراکنش تعداد و در طبقات قطری و ارتفاعی، توده مورد مطالعه یک توده مسن و دارای ساختار عمودی 3-2 اشکوبه می باشد و از نظر روند تکاملی از فاز اپتیم فاصله داشته و در حال گذر از فاز تخریب و شروع فاز جدید حیات بوده و یک همپوشانی بین این دو مرحله صعود (افزایش و تخریب دیده) می شود.

به اهمیت اکولوژیک تغییرات مکانی تاج بارش به عنوان یکی از اجزای اصلی چرخه ی هیدرولوژیکی در اکوسیستم های جنگلی، کمتر توجه شده است. در این مطالعه به منظور تعیین تغییرپذیری مکانی تاج بارش در فصول برگدار در توده ی طبیعی راش خالص (Fagus orientalis L. ) از روش زمین آمار استفاده شد. نمونه برداری ها طی سال های 1395 و 1396 انجام پذیرفت و به منظور اندازه گیری تاج بارش، 122 جمع آوری کننده ی دستی به صورت طرح تصادفی طبقه بندی شده به همراه نقاطی با فواصل کوتاه در سطح توده قرار گرفت. تحلیل تغییرنما نشان داد که تاج بارش در زیر توده ی راش خالص پیوستگی و ساختار مکانی قوی در هر سه فصل بهار، تابستان و پاییز دارد. مدل های سقف دار کروی بر واریوگرام های تجربی برای تاج بارش دو فصل تابستان و پاییز و مدل نمایی برای فصل بهار به عنوان مناسب ترین مدل برازش داده شدند. محدوده ی پیوستگی مکانی تاج بارش برای فصل های بهار، تابستان و پاییز به ترتیب 2، 8 و 7 متر مشاهده شد. نقاط لکه های داغ تاج بارش در فصل تابستان بیشترین (10) و در بهار کمترین (6) تعداد برآورد شد. از دلایل بیشتر بودن پیوستگی مکانی تاج بارش در فصل تابستان می توان به توسعه ی کامل تاج پوشش و شاخص سطح برگ بیشتر (6 مترمربع/ مترمربع) نسبت به فصل های بهار (5/4 مترمربع/ مترمربع) و پاییز (5 مترمربع/ مترمربع) اشاره کرد و مقدار باران که متأثر از اندازه، تعداد و شکل قرارگیری برگ ها به سطح جنگل می رسد و سبب افزایش لکه های داغ می شود. بنابراین تغییرات پیوستگی الگوی مکانی تاج بارش در طی فصل های متوالی را می توان به دلیل تغییر شرایط آب وهوایی، تاج پوشش و تغییر ویژگی های باران دانست. این پژوهش با استفاده از روش زمین آمار نقشه ی تغییرات مکانی تاج بارش تحت تأثیر تغییر فصول سال و استفاده از آن به عنوان الگویی از تغییر رفتار باران در زیر تاج پوشش یک توده ی طبیعی راش را به خوبی نشان داد. درک الگوهای مکانی تاج بارش به مدیران جنگل در مدیریت بهینه ی توده های جنگلی با در نظر گرفتن فرایندهای هیدرولوژیک و تنظیم ورودی آب به خاک کمک خواهد کرد. نتایج این مطالعه به پژوهشگران آینده کمک خواهد کرد که راهبردهای نمونه برداری مناسبی به منظور تعیین تغییرات مکانی تاج بارش با استفاده از روش زمین آمار در توده های طبیعی راش در شرایط آب و هوایی مشابه طراحی کنند.

زادآوری طبیعی یکی از جنبه های کلیدی برای ضمانت پایداری جنگل ها و ابزاری برای تصمیم گیری درباره برنامه های احیا در مناطق جنگلی است. مطالعه حاضر با هدف بررسی وضعیت زادآوری طبیعی گونه کرب (Acer campestre L. ) به عنوان یکی از گونه های مهم درختی جنگل های ارسباران و ارتباط آن با تغییرات ارتفاع از سطح دریا و ویژگی های ساختاری توده به منظور شناخت میزان اثرات آنها بر فراوانی زادآوری این گونه انجام شده است. به این منظور دو رویشگاه در دو دامنه ارتفاعی (کمتر از 1500 متر و بیشتر از 1500 متر) در حوزه کلیبرچای از جنگل های ارسباران شناسایی شد. در هر رویشگاه سه قطعه نمونه به مساحت یک هکتار برای اندازه گیری ویژگی های ساختاری (شامل تراکم، سطح مقطع و سطح تاج پوشش) آماربرداری صد درصد شد. زادآوری ها در سه کلاسه نهال (ارتفاع بیشتر از 30/1 متر)، نونهال بزرگ (ارتفاع 30/1-3/0 متر) و نونهال کوچک (ارتفاع کمتر از 3/0 متر) در هر هکتار در 10 ریزپلات دایره ای به مساحت 100 مترمربع در شبکه ای تصادفی-سیستماتیک شمارش و ثبت شد. نتایج نشان داد که تراکم زادآوری گونه کرب تنها در کلاسه نهال در ارتفاع اول به طور معنی داری (05/0p≤ ) بیشتر است. بررسی ویژگی های ساختاری توده در ارتفاع های مختلف نشان داد که تنها اختلاف میانگین سطح مقطع درختان در ارتفاع های مختلف معنی دار بود. نتایج بررسی اثر ویژگی های ساختاری بر تراکم زادآوری نشان داد که سطح مقطع توده بر تراکم زادآوری نهال اثر معنی دار داشت (05/0p≤ ) و سطح تاج پوشش با تراکم زادآوری کلاسه نونهال بزرگ دارای اختلاف معنی دار بود (05/0p≤ ). یافته های این پژوهش به شناخت بهتر سرشت بومشناختی گونه کرب در مراحل اولیه زندگی، منجر شده و کمک خواهد کرد که تصمیم گیری در زمینه محدودیت های محیطی برای استقرار و ادامه رویش موفق زادآوری و همچنین اقدامات مدیریتی جهت حفاظت و عملیات پرورشی با اطمینان خاطر بیشتری اجرا شود.

در این پژوهش اندازه گیری مقادیر بارش، ساقاب و تاج بارش از آبان 1384 تا آبان 1385 در توده راش واقع در سری یک جنگل شصت کلاته گرگان از جنگل های هیرکانی انجام شد. ارتفاع بارش در این دوره 827.1 میلی متر بود. تعداد 31 اصله درخت به طور تصادفی انتخاب شدند. بعد از هر بارش مقادیر ساقاب و تاج بارش هر درخت اندازه گیری شد. تاج بارش و ساقاب به ترتیب 40 و0.3  درصد از بارش بودند. اتلاف تاجی (تفاوت میان بارش و مجموع ساقاب و تاج بارش) 59.7 درصد بارش کل بود. رابطه میان بارش با ساقاب، تاج بارش و اتلاف تاجی بررسی شد.

این تحقیق با هدف بررسی مشخصه های زادآوری طبیعی، تنوع گیاهان و بی مهرگان خاک زی در مرحله های تحولی توده های راش شامل مراحل اولیه، اوج و پوسیدگی انجام گرفت. در این بررسی در جنگل های دست نخورده ی هفت خال مازندران سه قطعه ی یک هکتاری از هر مرحله ی تحولی و در هر قطعه نمونه، 10ریز قطعه نمونه ی 100 متر مربعی به صورت منظم تصادفی انتخاب شد. اندازه گیری مشخصه های زادآوری طبیعی، تنوع گیاهان و بی مهرگان خاک زی در ریز قطعه نمونه ها انجام گرفت. نتایج این پژوهش نشان می دهد که بیشترین تراکم زادآوری طبیعی در مرحله ی تحولی اوج بود (5/7 اصله در 100 متر مربع)، ولی در دو مرحله ی اولیه (8/2 اصله در 100 متر مربع) و پوسیدگی (9/2 اصله در 100 متر مربع) اختلاف معنی دار نبود. براساس شاخص تنوع شانون-وینر، بیشترین تنوع گیاهی در مرحله ی تحولی اوج (375/2) و کمترین تنوع در مرحله ی تحولی پوسیدگی (929/1) وجود داشت. البته مقدار این شاخص در مرحله ی اولیه (106/2) با دیگر مرحله های تحولی اختلاف معنی داری نداشت. همچنین از نظر تنوع بی مهرگان خاک زی، شاخص های شانون-وینر و سیمپسون در بین مرحله های تحولی اختلاف معنی داری وجود نداشت. تغییر تنوع بی مهرگان خاک زی شانون-وینر نیز به ترتیب نزولی شامل مرحله های تحولی اوج، اولیه و پوسیدگی بود. در مجموع نتایج این تحقیق نشان داد که فراوانی زادآوری طبیعی، تنوع پوشش گیاهی و تنوع بی مهرگان خاک زی در مرحله ی تحولی "اوج"، شرایط مناسب تری از مراحل تحولی "اولیه" و "پوسیدگی" داشت.

شناخت ساختار جنگل و پیچیدگی های آن از موارد مهم و ضروری در مدیریت منابع جنگلی می باشد. هدف از این مطالعه، بررسی وضعیت و ساختار جنگل در توده های طبیعی و مقایسه آن با توده های مدیریت شده به شیوه پناهی (توده های 25 و 45 ساله) در جنگل های بلوط لوه گرگان می باشد. بدین منظور تعداد 45 قطعه نمونه 2500 مترمربعی با ابعاد 50×50 متر به روش تصادفی سیستماتیک در عرصه مورد مطالعه پیاده، سپس کلیه مشخصه های درختان شامل: قطر برابر سینه، ارتفاع کل، ارتفاع تنه و قطرتاج درختان در چهار جهت اصلی اندازه گیری و ثبت شد. نتایج حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها نشان داد که توده های طبیعی از نظر قطر برابر سینه، سطح مقطع، تراکم، ارتفاع کل، ارتفاع تنه و مساحت تاج پوشش با توده های مدیریت شده 25 و 45 ساله اختلاف معنی داری با هم دارند. به طوری که بیشترین و کمترین میزان قطر (56.4، 22.5 سانتی متر)، سطح مقطع (44.57، 20.77 مترمربع) و ارتفاع (23.7، 17.6 متر) مربوط به توده های طبیعی و توده های 25 ساله (دانگ دوم) دارا می باشد. همچنین بیشترین و کمترین مقدار تراکم را توده های 45 ساله (دانگ اول) و طبیعی (521 و 230) دارند. توده های طبیعی بیشترین میانگین مساحت تاجی (218.5) و توده های 45 ساله کمترین مقدار مساحت تاجی (98.7) را دارند. به طورکلی نتایج حاصل از این تحقیق نشان داد که تراکم پایه ای در توده ها با میزان سطح تاج درختان رابطه معکوسی دارد.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.